Zakot — Islom dinining uchinchi poydevori bo'lib, u muayyan boylikka ega bo'lgan mo'min-musulmonlar zimmasiga o'z mulklarining bir qismini muhtojlarga berishni farz qiladi. "Zakot" so'zi lug'atda "poklanish" va "ko'payish, baraka topish" ma'nolarini anglatadi. U inson qalbini baxillik va ochko'zlikdan tozalaydi hamda jamiyatda boylikning adolatli taqsimlanishini ta'minlaydi.
Zakot kimlarga farz bo'ladi? (Zakot nisobi)
Zakot oqil, balog'at yoshiga yetgan, hur musulmon kishining asosiy ehtiyojlaridan va to'lanishi lozim bo'lgan qarzlaridan tashqari "nisob" miqdoricha boyligi bo'lsa va bu boylikka ega bo'lganiga to'liq bir hijriy yil to'lgan bo'lsa farz bo'ladi.
- Nisobning shariy me'yori: Islom shariatiga ko'ra, zakot nisobi **85 gramm sof tilla** yoki **595 gramm sof kumush** yoxud ularning qiymatiga teng bo'lgan naqd pul va tijorat mollari hisoblanadi.
- Qarzlarni chegirib tashlash: Zakot miqdorini hisoblashdan oldin, kishi o'zining zimmmasidagi barcha qisqa muddatli va to'lanishi majburiy bo'lgan qarzlarini umumiy jamg'armasidan ayirib tashlashi lozim.
Zakotni hisoblash tartibi
Zakot to'lanishi lozim bo'lgan jamg'armaning (qarzlardan tashqari jami boylikning) **2.5%** (yoki qirqdan bir) qismini tashkil etadi. Bu boyliklar sirasiga naqd pullar, oltin, kumush, qimmatli qog'ozlar, aksiyalar va sotish niyatida olingan har qanday tijorat mollari kiradi.
Asosiy formula:
Zakotning 8 ta shariy haqdorlari (Zakot masoriflari)
Qur'oni Karimning Tavba surasi (60-oyat)da zakot pullari aynan kimlarga berilishi kerakligi aniq 8 ta toifa bilan belgilab qo'yilgan:
- Faqirlar: Yashashi uchun hech qanday moddiy mablag'i yoki yetarli mulki bo'lmagan kishilar.
- Miskinlar: Bir oz narsasi bo'lsa-da, lekin kundalik asosiy ehtiyojlarini to'liq qoplashga qurbi yetmaydigan muhtojlar.
- Zakot yig'uvchilar: Shariy yoki rasmiy tizimda zakot mablag'larini to'plash va ularni hisob-kitob qilish bilan shug'ullanuvchi xodimlar.
- Qalblari ulfat qilinuvchilar: Islomga yangi kirgan yoki qalblarini Islomga moyil qilish zarur bo'lgan shaxslar.